Bankblog

Stiekeme wens

2012-01-13T06:03:00.000-08:00

De eerste Bankblog van het nieuwe jaar. Op de dag waar de BBC opent met de ontroerende beelden van de vrijlating van talloze politieke gevangenen in Birma. Sommigen ervan heb ik nog persoonlijk gesproken, jaren geleden. Jaren zaten ze onder slechte omstandigheden vast vanwege hun denkbeelden over mensenrechten en democratie, zonder enig uitzicht op vrijlating. En nu zijn ze vrij. De Nederlandse dagbladen hebben vandaag zo hun eigen prioriteiten: nieuwe relletjes rondom de PVV en het hoofddoekje van de koningin tijdens een staatsbezoek aan een islamitisch land.

Wat gaat het jaar ons brengen? Escalatie van de financiële crisis? De ineenstorting van de euro? Klimaatgerelateerde rampen? Nog hogere voedselprijzen met als gevolg honger en volksoproer, vooral in arme en middeninkomenslanden? Keren we ons verder naar binnen en denken we zo de wereldproblemen uit te kunnen sluiten?

Of kijken we in december terug naar een jaar waarin "Rio+20" hoop biedt op samenwerking tussen overheden, bedrijven, investeerders en civil society om de degradatie van natuur en milieu een halt toe te roepen? En de gemeenschappen die getroffen worden door het verlies aan biodiversiteit te ondersteunen? Rabobank ondersteunt hier al een belangrijke oproep vanuit investeerders toe; welke banken zouden hierin volgen?

En zouden we de aanname van een robuust wapenhandelsverdrag zien, dat voorkomt dat wapens nog in handen komen van dictators? En zou dit verdrag er ook komen mede dankzij druk van banken die al dan niet voorheen nog in bedrijven investeerden die wapens leverden aan despoten in het Midden-Oosten en elders? Zou de Arabische Lente doorzetten? Gaan voedselprijzen omlaag en tonen financiële instellingen verantwoordelijkheid tot goed beleid om de oorzaken van stijgende voedselprijzen tegen te gaan?

Aan de Eerlijke Bankwijzer zal het niet liggen: wij blijven bankgroepen aanspreken op het belang van beter beleid op belangrijke maatschappelijke issues als klimaat, landbouwbeleid, mensenrechten en dierenwelzijn. Ons doel is niet bankje-pesten. Ons doel is ook niet dat banken iedere sector waar sociale of milieu-gerelateerde problemen zijn maar links laat liggen. Wat wij wel doen is het aanspreken van banken op hun maatschappelijke verantwoordelijheid: hou niet alleen maximaal rekening met je zelf, je eigen onderneming, ook niet enkel met je eigen klanten maar ook met maatschappij waarin we leven. Niet alleen met de huidige generatie maar ook met toekomstige generaties. Niet alleen met rijken maar ook met armen. Niet alleen met mensen maar ook met dieren.

We zullen banken suggesties geven hoe men optimaal problemen kan helpen voorkomen en tegengaan door verbeteringen in investeringsbeleid. We willen graag een gesprekspartner zijn voor financiële instellingen die input van maatschappelijke organisaties op prijs stellen. We willen graag samen werken met financiële instellingen, zeker op issues waarop de (wereld)politiek traag reageert.

En weet u wat mijn 'stiekeme' wens is met betrekking tot financiële instellingen in 2012? Dat we kunnen rapporteren dat Nederlandse bankgroepen een lichtend voorbeeld zijn voor de financiële sector wereldwijd. Een voorbeeld van hoe financiële instellingen kunnen bijdragen om de grote maatschappelijke vraagstukken van onze tijd (voedselvraagstuk, klimaatproblematiek, de roep om veranderingen in autocratisch geregeerde landen in het Midden-Oosten, financiële crisis etc) maximaal probeert te helpen oplossen. Ieder vanuit zijn eigen invloedssfeer en met de capaciteiten die men heeft. Dat blijkt dat bankgroepen een enorme drive hebben om zich verantwoord op te stellen, en niet wachten tot regering, EU of VN hen ergens toe oproepen of dwingen. Maar gewoon omdat men zelf ziet: 'dit kan zo niet langer en daarom zetten wij ons nu in voor veranderingen'. Een fraai voorbeeld hiervan gaf ING in september, met een heldere oproep tot actie op duurzame energie, in een relevant rapport over het halfbakken energiebeleid van de overheid.

Het wantrouwen in banken vanuit de maatschappij is nog altijd enorm. Er werken genoeg mensen bij banken die nog altijd iedere verandering tegen willen houden en altijd defensief reageren op kritiek. Maar er werken gelukkig ook welwillenden die veranderingen proberen te stimuleren. Laten we hopen dat deze laatsten de overhand krijgen. Laat het een jaar van nieuwe hoop worden, met constructieve bijdragen vanuit de financiële sector.

Een week van kleine stapjes voorwaarts

2011-10-20T02:33:00.000-07:00

Een enerverende week! Allereerst een goed gesprek met de CEO van een grote vermogensbeheerder die aangaf in de komende maanden het wapenbeleid van zijn bedrijf te willen aanscherpen. Dit mede naar aanleiding van de grote gebeurtenissen in het Midden-Oosten, waar dictators jarenlang wapens ontvingen van bedrijven die gefinancierd werden met westers geld. Het nieuwe rapport van Amnesty, dat deze week uitkwam, geeft weer eens aan hoe hard het nodig is dat wapenhandel met corrupte dictators aan banden wordt gelegd.

Vervolgens een gesprek met een aantal bankgroepen. Deze verzochten de initiatiefnemers van de Eerlijke Bankwijzer een aantal veranderingen door te voeren op communicatie, timing, voorbereiding enzovoorts. Dit gaan we doen; op een aantal punten zien we goede mogelijkheden om de banken/vermogensbeheerders die in de Eerlijke Bankwijzer worden vergeleken op hun sociaal- en milieubeleid tegemoet te komen, zonder af te doen aan de doelstellingen en werkwijze van de Eerlijke Bankwijzer.
De aanwezige bankgroepen gaven tijdens dit overleg aan een concrete stap te willen zetten om meer openheid te geven over hun investeringen. Wij hadden hier eind september aandacht voor gevraagd in ons praktijkonderzoek ‘Transparantie’. We vinden het van groot belang dat consumenten, bankrekeninghouders, overheid, zakelijke klanten, maatschappelijke organisaties, media en iedere andere geïnteresseerde de mogelijkheid krijgt om beter inzicht te krijgen in de investeringen van banken en vermogensbeheerders: in welke landen investeert men? In welke sectoren? Hoe vaak gaan bankgroepen een dialoog aan met hun klanten over sociale en milieu-issues? Uiteraard op een manier die niet de privacy van individuele particuliere klanten van banken in gevaar brengt. In ons rapport staan diverse concrete aanbevelingen. Veel banken gaan weliswaar nog niet zo ver als wij eigenlijk graag zouden zien, maar we ervaren het wel als positief dat bankgroepen een meetbare stap voorwaarts willen zetten richting grotere openheid.

Begin deze week maakte de regering bekend alsnog een investeringsverbod op clustermunitie in te voeren. Ik zeg alsnog omdat de regering dit jarenlang weigerde. Ondanks herhaaldelijke oproepen van een meerderheid van de Tweede Kamer, marktpartijen als APG, pensioenbelegger Mn Services en ASN Bank. Ondanks oproepen van maatschappelijke organisaties, waaronder de Clustermunitie Coalitie, diverse leden van de Projectgroep Eerlijke Bankwijzer en in het bijzonder IKV Pax Christi. Hoe dan ook: het investeringsverbod komt er, al wil minister De Jager nog geen details bekend maken. Die details zijn wel belangrijk, maar vooralsnog zal het verbod naar verwachting redelijk beperkt zijn. Dit neemt niet weg dat er een voorbeeldwerking van uit gaat naar andere landen (neem Duitsland, waar bijvoorbeeld Deutsche Bank de afgelopen jaren nog altijd volop investeerde in clustermunitieproducenten!) en hopelijk ook de bedrijven zelf die deze ondingen nog altijd produceren.

Tenslotte werd gisteren de internationale klimaatoproep van 285 investeerders gepubliceerd. Tal van banken en vermogensbeheerders uit Nederland (ABN Amro, Aegon, ASN, ING, NIBC, Robeco, Van Lanschot en vele anderen) steunen deze belangrijke oproep tot een helder klimaatbeleid dat investeringen in klimaattechnologie en duurzame energie daadwerkelijk stimuleert. Uiteraard is deze oproep nog maar een stapje op weg naar het hoofddoel: een goed en bindend klimaatakkoord dat regeringsleiders hopelijk in december sluiten, maar het is wel een relevante stap. Laten we hopen dat nu ook de ogen worden geopend van onze eigen regering: tal van nieuwe rapporten wijzen er op dat de regeringsdoelstellingen voor klimaat en duurzame energie bij ongewijzigd beleid niet gehaald worden. Het wordt tijd dat de regering beter gaat luisteren naar marktpartijen, kennisinstellingen en het maatschappelijk middenveld die de regering allemaal oproepen om nu echt structurele stappen te zetten op dit dossier. Ten behoeve van marktkansen nu èn het welzijn van miljarden mensen later.

Peter Ras

Luisteren banken naar de Occupy-beweging?

2011-10-18T02:58:00.001-07:00

De Occupy-beweging laat ook in Nederland van zich horen. De Nederlandse banken laten de verwijten en de protesten gelaten over zich heen komen. Ze rekenen er waarschijnlijk op dat de bui wel overwaait. Of dat gebeurt hangt af van het verdere verloop van de crisis, we zitten er in Nederland voorlopig nog warmpjes bij, maar ook van de houding van de banken zelf. Burgers accepteren niet meer alles van banken. Klanten willen niet langer klant zijn van schimmige bedrijven die winst en aandeelhouderswaarde als heilige graal zien. Bankiers kunnen de revolutie die de Occupy-beweging eist vormgeven. Rekening houden met mens en milieu, verantwoord bankieren is mogelijk. De Eerlijke Bankwijzer heeft laten zien dat banken hun beleid de afgelopen jaren hebben verbeterd, stapje voor stapje. Is het nu tijd voor de grote sprong voorwaarts?

Evert Hassink (Milieudefensie)

Transparantie-onderzoek: een wervelwind

2011-09-23T14:55:00.000-07:00

Het was me het dagje wel vandaag. Gisteren ontstond er een wervelwind rondom het nieuwe praktijkonderzoek ‘Transparantie’ van de Eerlijke Bankwijzer. Een oneindige rij emails, persberichten, vragen & reacties van banken, een reeks media-interviews, sociale media-berichten, webbeheer-zaken enzovoorts. Vanmorgen zette dit in alle hevigheid door, maar nu moest ik het met privé-zaken zien te combineren: media-interviews doen en vragen beantwoorden terwijl zoonlief om volle aandacht vroeg terwijl we samen met de trein reisden naar familie. Thuis blijven was geen optie vanwege de verbouwing aan ons huis (met inbegrip van bovenwettelijke normen voor energiebesparing en uiteraard gebruik van uitsluitend FSC-gecertificeerd hout).

Het praktijkonderzoek transparantie is een belangrijke: de oproep tot maximale openheid legt de vinger op de zere plek. Veel bankgroepen hebben in de afgelopen jaren hun sociale en milieubeleid stapsgewijs aangescherpt. Dat is belangrijk en een pluim waard. Maar beleid moet ook in de praktijk worden uitgevoerd. En die praktijk is voor onderzoekers –laat staan voor de gemiddelde klant van een bank- erg moeilijk, zo niet deels onmogelijk te achterhalen bij veel bankgroepen. Vandaar onze oproep aan bankgroepen: ga de namen van bedrijven waar je meer dan een miljoen in investeert publiceren (en neem in nieuwe leningcontracten een bepaling op dat het de bank vrij staat om namen van bedrijven waarin het investeert te publiceren). En voldoe maximaal aan gerenommeerde internationale richtlijnen voor transparantie. In ons rapport staan 6 concrete en constructieve aanbevelingen aan bankgroepen; we hopen dat bankgroepen bereid zijn om de handschoen op te pakken en nieuwe stappen te zetten op openheid. Want naar onze overtuiging is dat wel wat de samenleving wil: een volkomen transparante banksector. Ook over maatschappelijke issues.

Opvallend vond ik –na eerste lezing van een aantal krantenartikelen- de reacties van enkele banken. Een woordvoerder van een bank zei: “Wij hebben tienduizenden zakelijke klanten. Wij kunnen ze niet allemaal vragen of we hun naam bekend mogen maken.” Hier gaat deze woordvoerder aan iets wezenlijks voorbij, namelijk dat de initiatiefnemers van de Eerlijke Bankwijzer in het rapport hebben opgenomen dat banken alleen de namen van bedrijven die nieuwe leningen van de bank ontvangen hoeven te publiceren. Juist ook naar aanleiding van eerdere zorgen van een aantal banken. De suggestie van deze woordvoerder dat wij zouden ‘eisen’ dat banken al hun bestaande contracten zouden moeten openbreken om de namen van deze bedrijven te mogen publiceren is dus onjuist.

Eén bank is een kei in dergelijke strategieën, is onze ervaring. In regelmatig terugkerende discussies over het defensiebeleid van deze bank komen voorlichters van de bank steevast met het argument: ‘Wij investeren helemaal niet in foute wapens’. Dat is mooi, maar er is ook niemand die hen dit verwijt. Gevolg van een dergelijke strategie is echter wel dat sommige journalisten in verwarring raken en dit soms opschrijven. Hiermee missen ze de kern, want de kritiek draaide in dit geval om de investeringen van de bank in bedrijven die omstreden wapens produceren en/of wapens leveren aan despoten. Een dergelijke strategie is niet helemaal fair, want het leidt de aandacht af van de kern van de kritiek (ook als een bank zou vinden dat die kritiek onterecht zou zijn).

Ook opvallend was een radio-omroep die een bericht publiceerde waarin staat dat de Eerlijke Bankwijzer banken vraagt om van alle particuliere klanten gegevens te publiceren en dat een bank had aangegeven deze gegevens om privacy redenen niet te willen geven. Dit klopt natuurlijk niet; we hebben niet om gegevens van particulieren gevraagd, we zijn hier ook niet in geïnteresseerd en privacy is dus helemaal geen issue in ons onderzoek. Klantvertrouwelijkheid is van belang voor bankgroepen en daar is ook rekening mee gehouden in het onderzoek.

Maar er is ook positief nieuws. Zo kan het een hoopvol signaal zijn dat ABN Amro vandaag in een paar kranten zei opener te worden over private banking als de fusie met Fortis is afgerond.
Eerder al vernamen we van Friesland Bank dat het nadrukkelijker een dialoog wil gaan voeren met klanten over sociale- en milieu-issues. En Van Lanschot liet onze onderzoekers onlangs weten dat de bankgroep in haar volgende jaarverslag volledig(er) wil voldoen aan internationale richtlijnen voor transparantie. Dit is zinnig en stemt wat hoopvol. Vaak lijkt er op termijn toch meer verandering mogelijk dan uit eerste reacties blijkt. En onder de Nederlandse bankgroepen zijn er zonder twijfel een aantal die zelf ook verder willen op MVO & transparantie. Uiteindelijk misschien de meeste wel, we zullen zien.

Voor vandaag is het mooi geweest.

Peter Ras, 23 september 2011

Syrië explodeert: les voor banken en vermogensbeheerders?

2011-08-08T10:00:00.000-07:00

“De Syrische president Assad heeft alle menselijkheid verloren,” stelde VN secretaris-generaal Ban Ki-moon in de afgelopen dagen vol afschuw. Assad vernietigt op dit moment land & volk. Zelfs Koning Abdullah van Saoedi-Arabië –zelf ook geen lieverdje- vindt het nu te bar worden: “The kingdom of Saudi Arabia demands an end to the killing machine and bloodshed and calls for acts of wisdom before it is too late." Tsja, beter laat dan nooit.

Eind vorige week was het zover: na weken getrouwtrek vanuit Europa gingen Rusland en China overstag. De Veiligheidsraad veroordeelde het brute geweld in Syrië. Mooi, maar dat betekent nog niet dat er iets gebeurt. We zijn nog mijlenweg verwijderd van een wereldwijd wapenembargo.

Wapenembargo’s tegen misdadige regimes zijn belangrijk, maar ook per definitie traag, beperkt en politiek gekleurd. Waarom stelt de VN-Veiligheidsraad geen wapenemargo tegen het Syrische schurkenregime in? Omdat de situatie er niet erg genoeg is? Natuurlijk niet; enkel omdat Rusland en China het embargo tegenhouden. Waarom? Omdat Assad een vriendje van ze is. En omdat ze bang zijn dat het Westen er –net als in Libië- ook om humanitaire redenen ingrijpt.

Is dit erg? Ja! Het leed in Syrië is onvoorstelbaar. En wèèr reageert de wereld traag. Terwijl we, op basis van objectieve criteria, dit al jaren hadden kunnen zien aankomen; als het er op aan komt spaart Assad niets en niemand. En toch deden we zaken met hem alsof hij een gewone, beschaafde leider van een land was.

Wat kunnen financiële instellingen van dit alles leren?

Ondanks alle aantoonbare beperkingen van wapenembargo’s zijn er financiële instellingen die zich in hun defensiebeleid hiertoe beperken. Als hun klanten wapens naar een land verschepen waartegen de VN een wapenembargo heeft ingesteld, belooft men om geen zaken meer te doen met deze klant. Zo niet, dan investeert men vrolijk door in deze klanten. Of blijft men gewoon huisbankier van de hofleveranciers van horkenregimes.

Zo investeren diverse banken en vermogensbeheerders in wapenbedrijven die tot voor kort nog vrolijk wapens leverden aan het regime van Gadaffi.
Vandaag nog heb ik met wat collega’s een brief gestuurd naar een Nederlandse bank die huisbankier blijkt te zijn van een Nederlandse wapenexporteur die onderdelen van pantservoertuigen leverde aan de voormalige dictator van Egypte. Die ze in februari –zonder met z’n ogen te knipperen- inzette tegen de volksprotesten in Caïro. En nu maar hopen dat deze bank in ziet dat dit niet verantwoord is en het voortaan anders moet.

Syrië is niet anders, wel nòg extremer. Sommige banken/vermogensbeheerders zal dit een zorg zijn. Als een klant van hen bijvoorbeeld een maand of 3 geleden wapens leverde aan de Despoot van Damascus, dan ziet men hier geen enkel kwaad in: “Er zijn toch geen VN-sancties tegen Syrië ingesteld?”

Gekker moet het niet worden.

Gelukkig zijn er ook banken en vermogensbeheerders die wel beschaving tonen. En niet pas als ze hiertoe worden gedwongen vanwege een embargo. Ware beschaving is niet enkel iets niet doen als het niet (meer) mag. Ware beschaving is er altijd en overal. En op tijd: vaak valt al ruim voor escalatie in te schatten of een regime in staat is haar eigen bevolking over de kling te jagen. Dit soort regimes verdienen geen wapens. Zeker niet van bedrijven waarin geïnvesteerd wordt door banken/vermogensbeheerders die zichzelf beschaafd noemen.

Financiële vrienden: help voorkomen dat er nog meer landen ontploffen. Dit verdient evenveel prioriteit als vallende beurskoersen.

Peter Ras, 8 augustus 2011

Verslag vanuit Sao Paulo, ter afsluiting van een mooi weekje

2011-04-30T11:43:00.000-07:00

Peter is inmiddels vertrokken, terug naar Nederland; ik blijf nog het weekend om te genieten van deze waanzinnig boeiende stad. Jullie vieren vandaag Koninginnedag. Ik hoor van thuis dat Thorn en Weert zich van hun beste kant hebben laten zien. Eens kijken of ik hier in Sao Paulo ergens een harinkje kan snaaien, of is die traditie in het buitenland met het verscheiden van Prins Bernhard en de bezuinigingen bij Buitenlandse Zaken inmiddels verleden tijd…

Peter en ik kijken met grote tevredenheid terug op de lancering van de Braziliaanse Bankwijzer afgelopen donderdag. De eerste berichten daarover zijn gisteren verschenen in de Braziliaanse financiële pers. De concurrentie bij het maken van nieuws die dag was evenwel groot, omdat er drie grote gebeurtenissen waren voor financiële journalisten. De collega’s van IDEC verwachten dat ze de komende weken wel meer achtergrond kwijt zullen kunnen aan de media.

Een echte opsteker is dat we in het afsluitende gesprek met Lisa Gunn, de jonge flamboyante directeur van IDEC, meteen al ervaren hoe belangrijk onze investering in tijd en geld in de Braziliaanse Bankwijzer is geweest en nog zal blijken te zijn. Peter en ik vermoeden dat de aanpassingen die de Brazilianen aan de Nederlandse bankwijzer hebben aangebracht voor andere landen, vooral in opkomende economieën, van groot belang zullen zijn. Daarbij gaat het niet alleen over het open source karakter van de tool, maar ook om de toevoeging van directe belangen van klanten en werknemers van banken, die voor ons in Nederland minder tellen. Immers, wij hebben De Nederlandsche Bank en de AFM die adequaat toezien op bijvoorbeeld de rentetarieven van banken en het tegengaan van manipulatie daarmee ten koste van de consument. En, de vakbeweging behartigt in het algemeen effectief de belangen van de werknemers. In Brazilië en in andere opkomende markten is dat veel minder het geval.

Een andere opsteker is verder dat zowel Lisa als de vakbondsleiders van de bankenbonden hier hun ervaring met de Bankwijzer gaan uitdragen naar hun Internationales en wel meteen al de komende dagen. Lisa vertrok vrijdagavond naar Hong Kong naar de twee jaarlijkse mondiale conferentie van Consumers International, waar ze een presentatie zal geven over de Bankwijzer en het succes daarvan in Nederland en de eerste ervaringen ermee in Brazilië. Ik heb Lisa aangegeven in welke landen wij speciaal geïnteresseerd zijn waar het gaat om het initiëren van Bankwijzers. Zij beloofde collega’s uit deze landen ook apart nog te benaderen. Lisa zal daar ook de Nederlandse Consumentenbond nog aanspreken op de succesvolle introductie van deze Nederlandse uitvinding in Brazilië. Carlos Cordeiro, de leider van Contraf, de Brazilaanse bankenbond, reist met mij zondagavond mee naar Amsterdam als tussenstop naar Geneve, waar hij collega’s zal vertellen over de Braziliaanse Bankwijzer. Deze Carlos hield zelf een enthousiast en voor de aanwezige banken kritisch verhaal over de eerste resultaten van het onderzoek door de Braziliaanse Bankwijzer. Kortom, we hopen dat we met de introductie van dit prachtige instrument in Brazilië de komende maanden nog een paar slagen meer kunnen maken.

Eigenlijk verwachten Peter en ik dat wij over een tijdje nauwelijks nog nodig zullen zijn om organisaties in andere landen te interesseren voor een eerlijke bankwijzer. Het verhaal zal zichzelf rondvertellen en onze collega’s in Brazilië en volgende landen zullen de beste ambassadeurs zijn voor de globalisering van de bankwijzer. Wij blijven dan natuurlijk wel geïnteresseerd in een zekere afstemming met elkaar en coördinatie in wat hopelijk een mondiaal netwerk van eerlijke bankwijzers gaat worden. De volgende stap zal waarschijnlijk zijn om voor zo’n netwerk en samenstel van initiatieven ook mondiale financiering te organiseren en op die wijze het duurzame karakter van het instrument zelf te waarborgen.

Zo het werk zit er hier voor even op. Nu met een collega van IDEC op naar het regenwoud, een staatspark, aan de rand van Sao Paulo.

Transparantie Braziliaanse Bankwijzer: het is gemakkelijker een steen te zijn dan een glas

2011-04-28T14:42:00.000-07:00

De Braziliaanse Bankwijzer is een feit. Op donderdag 28 april vond in Sao Paulo de lancering plaats van de ‘Guia dos Bancos Responsaveis’ tijdens een seminar met vijf grote consumentenbanken. De zaal zat met tachtig mensen propvol, in het bijzonder met vertegenwoordigers van Braziliaanse banken en het Spaanse Santander. Beiden gaven we een presentatie over het doel van de Eerlijke Bankwijzer in Nederland, onze ervaringen en de ´lessons learned´en ook over de valkuilen die onze partners in Brazilië hopelijk kunnen voorkomen.

De Braziliaanse Bankwijzer ziet er goed uit. Ook deze tool heeft als doel om banken aan te moedigen te verduurzamen met hulp van de consument. Het is de eerste keer in Brazilië dat zo diverse sectoren van de samenleving - van consumenten, arbeid, milieu en duurzaamheid - hebben samengewerkt in de ontwikkeling van een gezamenlijk product.

De Boele Staal van de Braziliaanse bankwereld (Febraban - de vereniging van Brazilaanse banken) vergeleek de moeizame vechtrelatie die zij met IDEC en andere NGOs had voordat in het kader van de Bankwijzer er werkelijk onderzoek met medewerking van de banken plaatsvond. "Het proces was erg goed en transparant en ik ben blij hier vandaag te komen". Hij moest alleen nog even wennen aan het idee dat het onderzoek gegevens ontsluit van afzonderlijke banken, in plaats van zoals zij zelf gewend zijn gegevens over de sector als geheel te geven. Tja, het ging om de beoordeling van de afzonderlijke prestaties van de Braziliaanse banken, dus ook Febraban zal de verdiensten daarvan moeten erkennen. Aan het einde zei hij overigens toe dat hij HSBC, de enige consumentenbank die weigerde mee te doen met het onderzoek, te zullen vragen om mee te werken met de Braziliaanse Bankwijzer. Zijn collega van Febraban zei onomwonden, daarmee het belang van transparantie onderstrepend: "Dit is het begin van een proces. Daarbij is het veel gemakkelijker een steen te zijn dan een glas.” En … “het is een uitdaging om van elkaar te leren, en het verschil in taal en cultuur te overstijgen, en te zien dat er aan de andere kant van de tafel ook echte mensen zitten”. Lisa Gunn, IDECs directeur, hield Febraban in een vergelijking met Wikileaks voor dat het eigenlijk heel eenvoudig is. In plaats van twaalf verschillende rapportages te moeten invullen en dus een hoop werk te besparen, is het "slechts een kwestie van transparant te zijn".

De Braziliaanse Bankwijzer vergelijkt de zes grootste consumentenbanken in Brazilië, te weten Banco do Brasil, Bradesco, Caixa, Itaú-Unibanco, Santander en HSBC. Enkele uitkomsten zijn dat Banco do Brasil relatief de hoogste scores haalt en HSBC vanwege de weigering mee te werken de laagste. In het algemeen scoren alle vergeleken banken nog vrij middelmatig. Consumenten kunnen op twee manieren actie ondernemen als men ontevreden is over het beleid van de eigen bank: door een gele kaart met een boodschap naar de bank te sturen of door over te stappen naar een meer duurzame bank. Net als bij de Eerlijke Bankwijzer hebben ook hier de banken de mogelijkheid om op de website een reactie te geven.

Er zijn ook opvallende verschillen met de Nederlandse Bankwijzer: de Braziliaanse Bankwijzer maakt een vergelijking op drie hoofdonderwerpen: rechten van consumenten, van bankmedewerkers en -net als bij de Nederlandse Bankwijzer - investeringsbeleid. Deze Bankwijzer is duidelijk ´verbraziliaanst´ en dat is natuurlijk prima.

De sfeer was goed. Er was een panel met - enkel vrouwelijke - vertegenwoordigers van vijf banken die lovende woorden hadden voor het nieuwe initiatief en uitleg gaven over hun eigen beleid. De vertegenwoordigster van Banco do Brasil zei: “Wij gaan in ons nieuwe jaarverslag duurzaamheid in alle hoofdstukken integreren in plaats er een apart hoofdstuk aan te wijden, omdat we zo duurzaamheid beter kunnen integreren”. De vertegenwoordigster van Bradesco gaf aan dat “we erg blij zijn met dit IDEC-initiatief. IDECs aanpak is erg effectief”. Zo, dat is een aardige opsteker voor IDEC en haar Braziliaanse partners. De banken toonden zich constructief, erkenden dat er nog grote hiaten zijn in hun huidige maatschappelijk beleid en beloofden beterschap en medewerking aan de Braziliaanse Bankwijzer.

Hoe nu verder? De Braziliaanse initiatiefnemers willen op grote schaal sociale media gaan inzetten om hun enorme achterban tot actie aan te zetten om banken aan te moedigen te verduurzamen. De methodologie zal verder worden verbeterd. Men hoopt en verwacht een intensieve dialoog met de banken op gang te brengen, waarbij het resultaat voorop staat, aldus Lisa in haar slotwoord. In de volgende update wil men zwaardere focus leggen op grotere transparantie bij banken.

Het was een inspirerende dag. Om met de vakbondsleider van Contraf te eindigen: “Het is belangrijk te beseffen: wat is de bank die we hebben en wat is de bank die we willen”. Brazilianen hebben vandaag overduidelijk gemaakt dat ze betere banken willen hebben. En dat ze daar ook aan gaan werken.

Peter Ras en Ted van Hees

De Braziliaanse Bankwijzer

Dag 2: Brazilië - Nederland: vruchtbare match met twee winnaars

2011-04-28T02:07:00.000-07:00

Vorig jaar juni schreef ik vanuit Sao Paulo een blog voor Chichi, het intranet van OxfamNovib, over de voorbereidingen voor de Eerlijke Bankwijzer door consumentenorganisatie IDEC en haar Braziliaanse partners. Dat was aan de vooravond van de kwartfinale voetbal Brazilië - Nederland in Zuid-Afrika. Deze wedstrijd ging voor de Brazilianen verloren, zoals we ons nog herinneren. Maar de samenwerking tussen beide landen voor de ontwikkeling van een Braziliaanse Eerlijke Bankwijzer heeft daar allerminst onder geleden. We wilden toen op 15 maart, de dag van de consument, de Braziliaanse Bankwijzer – Guia de Bancos Responsaveis (GDR) – lanceren en dat werd uiteindelijk 28 april.
Vanmiddag hadden Peter Ras en ik met Lisa Gunn, de directeur van IDEC, Mariana Ferraz, de juridisch expert van IDEC die het meeste werk aan de ontwikkeling van de Braziliaanse bankwijzer heeft gedaan en enkele van de Braziliaanse partners, een voorbereidende bijeenkomst voor de lancering morgen. Die partners waren onder meer van Amigos de la Terra, een verre zus van Milieudefensie en van Contraf, de vakbond in de bankensector, en van Observatorio Social, een onderzoeksinstituut naar arbeids- en andere sociale thema’s . Daar bespraken we niet alleen de lancering morgen, samen met Brazilie’s grootste banken, maar ook de samenwerking naar de toekomst toe en eveneens hoe IDEC zou kunnen meehelpen eerlijke bankwijzers – BankWisers – in andere landen te realiseren.

De beta-versie van de GDR was net klaar en de laatste voorbereidingen voor de lancering live morgen waren nog in volle gang. We waren onder de indruk van wat IDEC en haar partners in relatief korte tijd hebben klaar gekregen. IDEC en partners hebben niet alleen een geheel eigen versie van de Eerlijke Bankwijzer gemaakt (die overigens nog heel veel weg heeft van de Nederlandse variant), maar daar vooral enkele voor ontwikkelingslanden cruciale onderdelen aan toegevoegd. Dat zijn naast de sociale en milieu impact van investeringen en kredieten van banken, ook de belangen van consumenten en van medewerkers van banken. Daarmee is de Braziliaanse versie van de Bankwijzer een veel waardevoller en passender instrument geworden voor toepassing in delen van de wereld waar de overheid minder toeziet op de praktijk van banken. Een tweede vernieuwing van de IDEC versie is van minstens even groot belang voor verdere internationalisering van de bankwijzer. IDEC is er in geslaagd een werkelijk open source tool te maken van wat wij hen een half jaar gelden hebben aangeleverd. Daardoor zal de stap naar gebruik in andere, zowel rijke als opkomende landen, veel gemakkelijker zijn.
IDEC heeft ook keuzes moeten maken in de thema’s die ze in de derde categorie wilden aanpakken. Daardoor hebben ze tot onze spijt enkele belangrijke thema’s laten vallen. Een daarvan, transparantie, zo bleek in onze discussie vanmiddag, een keus die de Braziliaanse bankwijzer minder krachtig lijkt te maken. Immers, door banken niet te beoordelen op transparantie, ben je een criterium kwijt waarmee je banken ter verantwoording kunt roepen. We hopen dat we vanmiddag onze Braziliaanse collega’s hebben doen inzien dat ze dat criterium nodig hebben om Braziliaanse banken minder makkelijk te laten wegkomen.
Vooraleerst, gaan we morgenochtend meehelpen de lancering van de Guia de bancos Responsaveis tot een succes te maken.

Sao Paulo, 27 april 2011, Ted van Hees

dag 1: Aankomst in Sao Paulo; een dag voor de lancering van de Braziliaanse Bankwijzer

2011-04-27T02:00:00.000-07:00

Collega Ted van Hees en ik zijn aangekomen in koel en bewolkt Sao Paulo, Brazilië. Een kleine tegenslag (het zoekraken van mijn bagage) mag de pret niet drukken van wat komen gaat: de lancering van de eerste buitenlandse Eerlijke Bankwijzer. Morgen gaat het gebeuren; het is een initiatief van een Braziliaanse partner van Oxfam Novib -consumentenorganisatie IDEC- met onder meer 2 Braziliaanse vakbonden met links met FNV (Contraf en Instituto Observatorio Social) en een milieuorganisatie met banden met Friends of the Earth (waarin Milieudefensie samenwerkt): Amigos da Terra Amazonia Brasileira. Morgen wordt de Braziliaanse Bankwijzer, die 'Guia dos Bancos Reponsáveis' zal heten, officieel gelanceerd. Dit gebeurt op een symposium waar ook Braziliaanse banken het woord zullen krijgen. Wij zullen er enkele presentaties geven over de ervaringen tot dusverre met de Eerlijke Bankwijzer in Nederland. Maar zo ver is het nog niet; vandaag voeren we eerst diverse voorbereidende overleggen met IDEC en andere organisaties. Bijzonder om hier in deze snel groeiende economie met vele uitdagingen op het gebied van verantwoord ondernemen aanwezig te mogen zijn bij de geboorte van een nieuw initiatief. Een nieuwe tool die er hopelijk toe zal bijdragen dat Braziliaanse consumenten en bankrekeninghouders hun eigen banken weten te stimuleren om hun investeringsbeleid en klantbeleid daadwerkelijk te verbeteren. Een Braziliaanse tool, toegespitst op de maatschappelijke uitdagingen van Brazilië en met Braziliaanse hoofdrolspelers.

Peter Ras (beleidsadviseur MVO van Oxfam Novib)

Nederland scherpt wapenexportbeleid aan. Wie volgt?

2011-03-25T02:04:00.000-07:00

Soms is er ook gewoon goed nieuws. De regering gaat regels voor wapenexport aanscherpen. Dit beloofden CDA-staatssecretaris Bleker en VVD-minister Rosenthal gisteren in een debat met de Tweede Kamer. Bleker gaf aan dat beter zal worden gekeken naar de risico’s dat een land de wapens tegen de eigen bevolking kan gebruiken. En hiermee de mensenrechtensituatie verslechtert. “Het beleid wordt op een aantal punten aangescherpt. Als er ook maar enige aanwijzing is dat het materieel kan worden ingezet door regimes tegen de eigen bevolking dan is het een absoluut njet,” aldus de staatssecretaris.

Bleker hekelde de toestemming die de regering 2,5 jaar geleden gaf om onderdelen van Amerikaanse helikopters, in Italiaans bezit, vanuit Nederland te leveren aan Libië, omdat deze recent kunnen zijn gebruikt om materieel te vervoeren die ingezet is tegen burgers. Bleker zei ook dat we toen nog niet konden inschatten dat dit zou gebeuren. Nu kan dit wel; de initiatiefnemers van de Eerlijke Bankwijzer hebben in juli 2009 een methodologie ontwikkeld en ter beschikking gesteld aan banken en anderen om risico’s vast te stellen aan welke landen wapenleveranties serieuze risico’s met zich meebrengen voor mensenrechten en instabiliteit. Onder meer Libië, Saoedi-Arabië en Jemen staan op de lijst. Niet doen dus, geen wapens aan leveren. En banken en vermogensbeheerders moeten ook niet meer investeren in bedrijven die dit wel doen. Ook niet met door banken beheerde beleggingsfondsen. Nieuw onderzoek van Profundo in opdracht van de Eerlijke Bankwijzer leerde ons in de afgelopen dagen en weken dat dit nog wel gebeurt: de door ING en Robeco beheerde fondsen investeren nog altijd in wapenbedrijven die in recente jaren wapens leverden aan dictators in bijvoorbeeld Libië en Saoedi-Arabië. Onacceptabel.

Veel Kamerfracties riepen de regering vandaag op om het wapenbeleid aan te scherpen. Dit gaat dus gebeuren. Staatssecretaris Bleker (CDA): “Het beleid wordt op een aantal punten aangescherpt, ook op het punt van doorvoer.” En: “Het is voor mij onverteerbaar om een economisch belang van Nederlandse bedrijven de boventoon te laten voeren als we te maken hebben met regimes die die middelen kunnen inzetten tegen de eigen bevolking. Dan ben je niet moreel verantwoord bezig. Dan geldt de moraliteit boven het Nederlands economisch belang.”

Minister Rosenthal voegde hier aan toe: “Kortom, verandering! Een strakke toepassing, ook wat zich in de afgelopen jaren en decennia heeft voorgedaan ligt voor de hand.”

De regering zal de Tweede Kamer nog een brief sturen waarin de contouren van het aangescherpte wapenbeleid staan. Ook, mede op aandringen van vooral D66 en SP, over (transparantie over) investeringen in omstreden wapenbedrijven. Natuurlijk moeten we nog afwachten of alle hiaten in het wapenbeleid voldoende worden aangepakt. Maar enige hoop is er wel.

Bleker: “Voor alle duidelijkheid: de situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten noopt ons gewoon, en dat is heel reëel, tot een herbezinning van een aantal onderdelen van het wapenbeleid. En dat gaan we ook echt goed doen.” Hier heeft Bleker natuurlijk helemaal gelijk. De wereld verandert en dan is het niet meer dan logisch dat je ook je beleid mee verandert. Laten we hopen dat ING en Robeco dit op korte termijn ook gaan inzien.

Peter Ras, beleidsadviseur MVO van Oxfam Novib

Actie tegen Libië bewijst dat een beter wapenbeleid noodzakelijk is. Ook van banken.

2011-03-21T04:58:00.000-07:00

De internationale gemeenschap gaat actie nemen tegen het geweld van de Libische dictator Kadhaffi tegen burgers en opstandelingen. De VN Veiligheidsraad heeft hier donderdagavond toe besloten. Het Libische regime heeft in reactie hierop per onmiddellijk een wapenstilstand afgekondigd. Of het regime deze wapenstilstand ook daadwerkelijk eerbiedigt is onzeker; er blijven berichten komen van beschietingen van steden die in handen zijn van de oppositie. Waar zouden de wapens vandaan komen waarmee de troepen van Kadhafi aanvallen uitvoeren?

De Tweede Kamer heeft het overleg over wapenexport een weekje uitgesteld. Tsja, niet erg als het een onbelangrijk onderwerp betreft. Wel erg als het om burgers gaat in landen in het Midden-Oosten die nu de rekening gepresenteerd krijgen van jaren slap wapenbeleid van bijvoorbeeld Nederland. Dinsdag deden IKV Pax Christi, Amnesty, Campagne tegen Wapenhandel en Oxfam Novib nog een gezamenlijke oproep in de Volkskrant tot een beter wapenbeleid. De doorvoer van wapens door Nederland moet veel strenger worden. Mensenrechten moeten zwaarder mee wegen voordat de regering een vergunning afgeeft tot wapenexport. Bovenal is het van belang om tevoren een veel betere risicoanalyse te maken of de kans bestaat dat wapens kunnen worden ingezet tegen burgers en bij kunnen dragen aan het versterken van misdadige regimes ten koste van hun burgers. Die betere risicoanalyse, daar gaat het om.

Dit geldt ook voor ING en Robeco. En wellicht ook voor enkele pensioenfondsen, afgaande op het onderzoek dat onlangs door RTL werd gepubliceerd. Het wapenbeleid van ING en Robeco schiet tekort en is niet meer van deze tijd. Overheid, wapenbedrijven, banken, pensioenfondsen; allemaal hebben ze de verantwoordelijkheid om te voorkomen dat nog meer mensen het slachtoffer worden van wapens die ingezet worden door dictators. Het maakt hierbij niet uit of het om dictators gaat in Libië, Jemen, Bahrein, Saoedi-Arabië of elders. Bloedvergieten is bloedvergieten. Vaak met behulp van westerse wapens. Afkomstig van westerse wapenbedrijven. Bedrijven waarin geïnvesteerd wordt door westerse banken en vermogensbeheerders. Een fatsoenlijke bank doet zoiets niet. Of tenminste niet meer.

Ruim 3 weken geleden hebben we ING en Robeco dringend verzocht om bedrijven waarin zij namens hun klanten investeren aan te spreken om onder geen beding meer wapens te leveren aan Libië. Ook niet aan landen waarvandaan huurlingen komen die door Kadhafi worden ingezet om te moorden. En ook niet als Kadhafi van het toneel verdwenen zou zijn maar de situatie in Libië nog lang niet structureel vreedzaam is.

Bovenal vroegen we ING en Robeco om hun wapenbeleid verder aan te scherpen. In 2009/2010 hebben beide gelukkig hun wapenbeleid al aangescherpt, maar dit is nog niet genoeg. Deze misstanden moeten structureel opgelost worden. Banken en pensioenfondsen die nog altijd investeren in bedrijven die dit doen voeren geen goed risicobeleid. Dit moet snel veranderen. Van uitstel van het nemen van verantwoordelijkheid wordt de bevolking in het Midden-Oosten niet gelukkiger.

ING en Robeco: wacht niet langer en pak dit momentum op om een positieve stap te zetten!

Peter Ras
Beleidsadviseur MVO van Oxfam Novib

Als Kadhafi wint, is dit dankzij Europese wapens

2011-03-14T05:24:00.000-07:00

De Libische dictator Kadhafi lijkt aan de winnende hand in zijn strijd tegen opstandelingen en burgers die opkomen voor vrijheid en betere levensomstandigheden. Mocht Kadhafi winnen dan is dit mede dankzij Europese wapens, afkomstig van Europese bedrijven. Bedrijven waarin al jaren wordt geïnvesteerd door Europese banken, vermogensbeheerders en pensioenfondsen. Ook door ING en Robeco.

Bijna 3 weken geleden hebben we ING en Robeco dringend verzocht om bedrijven waarin zij namens hun klanten investeren aan te spreken om onder geen beding meer wapens te leveren aan Libië. Ook niet aan landen waarvandaan huurlingen komen die door Kadhafi worden ingezet om te moorden. En ook niet als Kadhafi van het toneel verdwenen zou zijn maar de situatie in Libië nog lang niet structureel vreedzaam is.

Verder vroegen we ING en Robeco om hun wapenbeleid verder aan te scherpen. In 2009/2010 hebben beide gelukkig hun wapenbeleid al aangescherpt, maar dit is nog niet genoeg. En dat hebben we beide al heel vaak laten weten.

Een fatsoenlijke bank investeert niet in bedrijven die wapens leveren aan dictators. Dit was de kern van een rapport dat Oxfam Novib in 2007 publiceerde en wat voor grote opschudding zorgde na aandacht hiervoor in Zembla. In de zomer van 2009 werd deze oproep herhaald in de eerste praktijkstudie van de Eerlijke Bankwijzer. En nu bewijzen de feiten in het Midden-Oosten dat het bijzonder onwenselijk is om wapens te leveren aan ondemocratische regimes. Het risico is eenvoudigweg te groot dat deze wapens tegen burgers worden ingezet en voor instabiliteit zorgen.

Banken en pensioenfondsen die nog altijd investeren in bedrijven die dit doen voeren geen goed risicobeleid. En uiteindelijk is het ook gewoon een kwestie van fatsoen; sommige dingen doe je gewoon niet. Hoe hebben ING en Robeco gereageerd op ons verzoek? ING zegt er mee bezig te zijn, maar waar dit exact toe leidt weten we nog niet. Robeco schreef ons 2 weken geleden dat de juiste persoon ‘op vakantie’ was en er ‘volgende week’ op terugkomt. We hebben beide banken gevraagd of ze ons deze week willen laten weten wat hun reactie is op onze 2 vragen.

De urgentie is groot. In Libië wordt nu geen vakantie gevierd.

Peter Ras
Beleidsadviseur MVO van Oxfam Novib